شرایط عمومی پیمان تا کتاب‌های استاندارد بیمارستان ایمن در گزارش ایران پزشک

بهره بردار یا شانه خالی کردن از زیر بار بیمارستان‌های آسیب دیده

۱۳۹۶/۰۸/۲۶ در ۱۲:۰۱

کتاب استاندارد بیمارستانی

بهره بردار صِرف بودن وزارت بهداشت از بیمارستان‌های ساخته شده کمی جای تامل دارد؛ زیرا سازه بیمارستان، سازه‌ای معمولی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. بیمارستان با توجه به اهمیت آن، باید در مواقع حساسی همانند زلزله در چرخه کاربری باقی بماند و به مجروحین و مصدومین ارائه خدمت کند.

ایران پزشک: پروژه‌های عمرانی شامل پنج فاز، صفر، یک، دو، سه و چهار است. فاز صفر، طرح پیشنهادی، فاز یک، طراحی اولیه، فاز دو، طراحی تفصیلی، فاز سه، اجرای پیمان و فاز چهار، بهره برداری است. هر پروژه عمرانی در دو مقطع با عناوین تحویل موقت و تحویل قطعی به کارفرما تحویل داده می‌شود. در تحویل موقت، پس از آن‌که عملیات موضوع پیمان تکمیل و کار آماده بهره برداری شد، پیمانکار از مهندس مشاور تقاضای تحویل موقت کرده و نماینده خود را برای عضویت در هیئت تحویل معرفی می‌کند. مهندس مشاور به درخواست پیمانکار رسیدگی می‌کند و در صورت تایید، تاریخ آمادگی کار برای تحویل موقت و تقاضای تشکیل هیئت تحویل موقت را از کارفرما انجام می‌دهد. اگر به نظر مهندس مشاور، عملیات موضوع پیمان آماده بهره برداری نباشد، ظرف مدت هفت روز از دریافت تقاضای پیمانکار، نواقص و کارهایی را که باید پیش از تحویل موقت تکمیل شود به اطلاع پیمانکار می‌رساند. گفتنی‌ست اعضای هیئت تحویل موقت شامل نماینده کارفرما، نماینده مهندس مشاور و نماینده پیمانکار است.

چنانچه نواقصی در کار وجود نداشته باشد، هیئت تحویل موقت صورت‌مجلس تحویل موقت را به همراه نتایج آزمایش‌ها به کارفرما اعلام می‌کند، اما اگر نقصی در کار مشاهده شود، ضمن این‌که پیمان به حالت تعلیق در می‌آید، فهرستی از آزمایش‌های لازم برای پیمانکار ارسال شده و همچنین برای رفع نقص نیز مهلتی به پیمانکار داده می‌شود.

حداکثر یک ماه پس از تحویل موقت، پیمانکار صورت وضعیت قطعی کارهای انجام شده را آماده می‌کند و پس از آن مهندس مشاور موظف است صورت وضعیت را بررسی و برای تایید به کارفرما تحویل دهد.

برای تحویل قطعی پروژه نیز مهندس مشاور تاریخ هیئت تحویل قطعی از طرف کارفرما را به صورت رسمی به پیمانکار اعلام می‌کند و اگر در روز تحویل کارفرما نقصی در کار مشاهده کند، مراتب را به پیمانکار اعلام و پیمانکار موظف است ظرف مدت ۱۵ روز از ابلاغ، رفع نقص را آغاز کند. اگر پیمانکار اقدام به رفع نقص نکند، کارفرما نواقص را برطرف کرده و به علاوه ۱۵ درصد به حساب بدهی پیمانکار ثبت می‌شود.

گفتنی‌ست دو نوع تضمین در کار وجود دارد؛ اول ضمانت انجام تعهدات پیمانکار در دوره تضمین و دوم ضمانت حسن انجام کار پیمان؛ ضمانت اول ۵ درصد مبلغ پیمان (مبلغ قرارداد) است که بعد از دوره تضمین آزاد می‌شود و ضمانت دوم به این صورت است که از هر صورت وضعیت پیمانکار مبلغ ۱۰ درصد به عنوان حسن انجام کار کسر می‌شود و در حساب سپرده نزد کارفرما نگهداری می‌شود که نصف این مبلغ بعد از صورت وضعیت تحویل قطعی و نصف دیگر آن بعد از تحویل قطعی آزاد می‌شود.

همان طور که مشاهده می‌شود قوانین پیمان از ابتدا تا انتها به صورت سخت گیرانه بر تمام مراحل کار اعم از فاز صفر تا فاز چهار مسلط است. در تمام این فازها، کارفرما در صورتی که دانش کافی نسبت به اجرای پروژه عمرانی نداشته باشد از مهندس مشاور کمک می‌گیرد و مهندس مشاور بر تمام مراحل اجرای کار توسط پیمانکار نظارت خواهد داشت.

تا این‌جای ماجرا فقط قوانین موجود که همه پروژه‌های عمرانی را در بر می‌گیرد و بر اساس تعاریف رسمی گفته شد. نکته در تعریف عجیبی است که وزارت بهداشت ارائه می‌کند. وزارت بهداشت به دنبال حادثه آسیب دیدن و تخریب سه بیمارستان در مناطق زلزله زده اعلام کرد که این وزارت‌خانه صرفا بهره بردار پروژه‌های بیمارستانی بوده و کارفرما وزارت راه و شهرسازی است. با یک جست‌وجوی ساده می‌توان دریافت که کارفرمای توسعه بیمارستان اسلام آباد، سازمان مجری ساختمان‌ها و تاسیسات دولتی و عمومی بود. حتی می‌توان اسامی طراح، مشاور (که یک شرکت بوده) و پیمانکار را نیز در سایت سازمان مجری ساختمان‌ها و تاسیسات دولتی و عمومی پیدا کرد.

 

 

ادعای وزارت بهداشت مبنی بر بهره بردار بودن

حالا باید به بررسی کلمه «بهره بردار» پرداخت؛ وزارت بهداشت از سال ۱۳۸۶ نسبت به تدوین کتاب‌های استاندارد برنامه ریزی و طراحی بیمارستان ایمن اقدام کرده است. بنا بر پیگیری‌های خبرنگار ایران پزشک، طراحان پروژه‌های بیمارستانی گفتند که تمام مراحل کار طراحی با دفاتر فنی دانشگاه‌های علوم پزشکی بررسی می‌شود و تمام مراحل باید مطابق این کتاب‌ها انجام شود. بنابر این ادعا، نمی‌توان وزارت بهداشت را صرفا یک بهره بردار دانست. حال آن‌که تعریف مشخصی از بهره بردار هم نمی‌توان پیدا کرد. هرچند بر اساس «فرهنگ واژگان نظام فنی و اجرایی کشور» که توسط معاونت امور فنی و دفتر امور فنی، معیارها و کاهش خطرپذیری ناشی از زلزله و توسط انتشارات سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور در سال ۱۳۸۳ منتشر شده، خدمات مرحله بهره برداری بر اساس دستور‌العمل‌های ارائه شده توسط مشاور یا سازندگان تجهیزات به منظور بهره برداری و نگهداری بهینه از تاسیسات ایجاد شده انجام می‌شود و انجام این خدمات به وسیله کارفرما یا دستگاه بهره برداری کننده صورت می‌گیرد. فعالیت‌های این مرحله شامل بهره برداری و نگهداری و انجام تعمیرات و بازرسی‌های لازم طبق دستورالعمل‌های مشخص شده است و بهره برداری به نحوی باید انجام شود که اهداف طرح حاصل شود.

وزارت بهداشت خود را در حال حاضر فقط بهره بردار پروژه‌های بیمارستانی می‌داند، اما باید توجه کرد که با وجود قوانین استانداردهای بیمارستانی و لازم الاجرا بودن آن‌ها و سخت‌گیری‌های انجام شده در فاز طراحی، نمی‌تواند نظارت خود بر پروژه‌های بیمارستانی را کتمان کند.

با اغماض می‌توان گفت بهره بردار وقتی تعریف می‌شود که در هیچ کدام از فازها نقشی نداشته باشد و صرفا دستگاه دیگری پروژه‌ای را تعریف، طراحی و ساخته باشد و در اختیار دستگاه دیگری جهت بهره برداری قرار بدهد. وقتی دستگاهی همانند وزارت بهداشت با وجود قوانین مفید و سودمندی همانند استانداردهای بیمارستان ایمن از ابتدا تا انتها حق نظر دارد، در زمان حادثه‌ای همانند زلزله نیز نباید شانه خالی کرده و بر نظارت‌های خود سرپوش بگذارد.

حتی اگر بهره بردار را به عنوان مشتری نهایی یک پروژه محسوب کنیم، آیا او حق اظهار نظر و اعمال سلیقه (مطابق کتاب‌های استاندارد بیمارستانی) در تمام مراحل را دارد؟ به نظر می‌رسد وزارت بهداشت باید پاسخ‌گوی این بخش نیز باشد که مطابق کدام تعریف خود را بهره بردار پروژه‌های بیمارستانی می‌داند و از وظیفه نظارت شانه خالی می‌کند.

در واقع بحثی که مطرح می‌شود از دو جنبه قابل بررسی است؛ اگر وزارت بهداشت حق نظارت بر پروژه‌ها نداشته، چرا کتاب‌های طراحی بیمارستان ایمن را تدوین کرده و آن را لازم الاجرا دانسته است. دوم این‌که اگر این کتاب‌ها وجود دارد (که دارد!) و نظارت‌های دفاتر فنی دانشگاه‌های علوم پزشکی در فاز طراحی انجام می‌شود (که می‌شود!) چرا اتفاقی همانند آسیب دیدن یا تخریب این سه بیمارستان در مناطق زلزله زده اتفاق افتاده است.

 

دخالت کتاب‌های استاندارد برنامه ریزی و طراحی بیمارستان ایمن در مباحث سازه‌ای

حتی اگر وزارت بهداشت بهره بردار پروژه‌های بیمارستانی باشد و این تعریف را بپذیریم، این وزارت‌خانه نمی‌تواند از زیر الزامات سازه‌ای که در کتاب‌های استاندارد برنامه ریزی و طراحی بیمارستان ایمن آمده شانه خالی کند. به طور مثال در صفحه ۱۷۴ جلد اول این کتاب‌ها با عنوان «بخش بستری داخلی / جراحی عمومی» در زیر مبحث ایمن سازی عناصرغیر سازه‌ای آمده است: «تمام دیوارهای داخلی بخش به همراه تجهیزاتی که به طور دائم به آن‌ها متصل‌اند، باید برای مقاومت در برابر لرزش محاسبه شوند. در اجرای این دیوارها باید تا جای ممکن از استفاده از مصالح سنگین بنایی اجتناب شود؛ در غیر این صورت مسلح کردن آن‌ها بعد از محاسبات لرزش ساختمان الزامی است. همچنین اتصال این دیوارها از نوع انعطاف پذیر باشد و تنها به سازه کف ثابت شوند.»

همین یک نمونه نشان می‌دهد که این کتاب‌ها نه تنها به بحث معماری و فضاهای داخلی و تاسیسات پرداختند، بلکه به بحث سازه‌های بیمارستانی نیز وارد شدند. در نتیجه بهره بردار (بر اساس آن‌چه وزارت بهداشت مدعی است) با توجه به الزاماتی که تدوین کرده، باید نظارت کافی بر این موارد نیز داشته باشد.

 

لزوم اصلاح کتاب‌های استانداردهای بیمارستانی

با تمام این اوصاف به نظر می‌رسد کتاب‌های ذکر شده حتی نیاز به اصلاحاتی نیز دارند. به طور مثال در خصوص بند ذکر شده فوق الذکر از جلد اول این کتاب‌ها، باید گفت که در آیین نامه ۲۸۰۰ (آیین نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله) در خصوص دیوارهای غیر سازه‌ای و تیغه‌ها آمده است: «حداکثر طول مجاز دیوار غیر سازه‌ای یا تیغه بین دو پشت بند عبارت است از ۴۰ برابر ضخامت دیوار یا تیغه و یا ۶ متر، هر کدام که کمتر باشد. پشت بند باید به ضخامت حداقل معادل ضخامت دیوار و به طول حداقل یک ششم بزرگ‌ترین دهانه طرفین پشت بند باشد. به جای پشت بند می‌توان عناصر قائم فولادی، بتن مسلح و یا چوبی در داخل تیغه یا دیوار قرار داد و دو سر عناصر را به طور مناسبی در کف و سقف طبقه مهار نمود.» بنا بر استاندارد ۲۸۰۰ باید دیوارها میان پشت بندی قرار بگیرند که در کف و سقف مهار شود (همانند عکس زیر)، اما آن‌چه در صفحه ۱۷۴ جلد اول کتاب استاندارد برنامه ریزی و طراحی بیمارستان ایمن آمده، این پشت بندها فقط باید در کف مهار شوند.

 

 

ضعف سازه بیمارستان اسلام آباد

نکته مورد توجه دیگر در خصوص بیمارستان اسلام آباد، نوع اسکلت آن است. در اسکلت بتنی با توجه به ماهیت آن، بار وارده نباید به دیوار منتقل شود؛ زیرا دیوارها خاصیت باربری ندارند. با توجه به نوع شکستگی دیوارها که به صورت زاویه ۴۵ درجه است (در تصاویر مشخص شده) نشان دهنده این امر است که بار از سازه به دیواری که قابلیت باربری ندارد منتقل شده است.

 

 

 

 

 

 

گفتنی‌ست تخریب‌های اتفاق افتاده به واسطه زلزله در امتداد فضایی است که پنجره‌ها قرار گرفته‌اند و دیوار به واسطه وجود پنجره‌ها، اندک خاصیت باربری خود را از دست داده است.

هرچند این فقط نمونه‌ای از مشکلات در اسکلت این ساختمان است که به واسطه عکس‌های منتشر شده می‌توان دریافت و بررسی‌های بیشتر بر عهده کارشناسانی است که به محل بیمارستان مراجعه کنند.

 

کارفرما بودن وزارت بهداشت در برخی پروژه‌های بیمارستانی

نکته آخر این‌که امیر ساکی، مدیرکل دفتر توسعه فیزیکی و عمرانی وزارت بهداشت بعد از این اتفاق گفت: «وزارت بهداشت هیچ نقشی در ساخت و ساز بیمارستان‌ها ندارد و فقط بهره‌بردار و البته شاکی از وضعیت پیش آمده است.» در حالی‌که علاوه بر سازمان مجری ساختمان‌ها و تاسیسات دولتی و عمومی که زیر مجموعه وزارت راه و شهرسازی است، دانشگاه‌های علوم پزشکی نیز کارفرمای برخی بیمارستان‌ها هستند. برای اثبات این موضوع نظر شما را به آگهی مناقصه زیر جلب می‌کنیم که مربوط به دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی استان فارس است.

 

 

به هر حال به نظر می‌رسد بهره بردار صِرف بودن وزارت بهداشت از بیمارستان‌های ساخته شده کمی جای تامل دارد؛ زیرا سازه بیمارستان، سازه‌ای معمولی نیست که بتوان به سادگی از کنار آن گذشت. بیمارستان با توجه به اهمیت آن، باید در مواقع حساسی همانند زلزله در چرخه کاربری باقی بماند و به مجروحین و مصدومین ارائه خدمت کند.

پایان پیام/

Print Friendly, PDF & Email

برچسب‌ها, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

ایران پزشک