همه آن‌چه باید درباره آب سیاه یا گلوکوم بدانید

۱۳۹۶/۱۲/۲۳ در ۱۵:۳۶

شبکیه

آب سیاه یا گلوکوم به گروهی از بیماری‌ها اطلاق می‌شود که منجر به آسیب عصب بینایی می‌شوند و در صورت عدم درمان صحیح می‌توانند منجر به نقص بینایی یا کوری شوند. یکی از اصلی‌ترین معیارهای خطرساز این بیماری، افزایش فشار داخل چشمی است.

به گزارش خبرنگار ایران پزشک، پیش‌رفت‌های طبی و جراحی، پزشکان را قادر ساخته تا با تشخیص و درمان به موقع آب سیاه، از عوارض ناشی از این بیماری در بسیاری از مبتلایان جلوگیری کنند.

فضای کوچک بین قرنیه و عنبیه، اتاق قدامی چشم نامیده می‌شود. در این فضا، مایع زلالیه جریان دارد. این مایع حاوی مواد مغذی است که به شست‌وشو و تغذیه بافت‌های داخل چشم کمک می‌کند. مایع زلالیه توسط اجسام مژگانی در عقب عنبیه تولید می‌شود و از طریق مردمک به اتاق قدامی در بخش جلویی چشم وارد می‌شود و از طریق راه‌های مشبک در زاویه چشم خارج می‌شود. اگر به هر دلیلی تعادل بین تولید و خروج این مایع به هم بخورد، فشار داخل کره چشم بیشتر از حد طبیعی می‌شود و این افزایش فشار منجر به آسیب عصب بینایی می‌شود که مسئول انتقال تصویر اشیا از چشم به مغز است.

عصب بینایی، همانند یک کابل برق حاوی رشته سیم‌ها از تعداد زیادی رشته عصبی تشکیل شده که پرده شبکیه چشم را به مغز مرتبط می‌کند. افزایش فشار چشم می‌تواند به تدریج موجب صدمه به این رشته‌های عصبی و در نهایت آسیب میدان بینایی شود.

 

انواع مختلف آب سیاه

آب سیاه با زاویه باز: این نوع از آب سیاه، شایع‌ترین نوع این بیماری است. علت این نوع از آب سیاه، اختلال در خروج مایع زلالیه از طریق راه‌های مشبک است. احتمال ابتلا به این نوع از بیماری آب سیاه با افزایش سن بیشتر می‌شود. در برخی از افراد که دارای استعداد ژنتیکی هستند، با افزایش سن، محل تخلیه مایع زلالیه به تدریج کارایی خود را از دست می‌دهد و فشار چشم به تدریج زیاد می‌شود که می‌تواند باعث صدمه به عصب بینایی شود. به طور معمول آب سیاه با زاویه باز، در مراحل اولیه هیچ علامتی ندارد و دید طبیعی است. در صورت پیش‌رفت صدمه به عصب بینایی، آسیب میدانی بینایی به تدریج ظاهر می‌شود. در مراحل اولیه، فرد از وجود این اختلال در میدان بینایی آگاه نیست، ولی با پیش‌رفت صدمه به عصب، آسیب میدان بینایی نیز وسیع‌تر می‌شود. در این زمان، بیمار از اختلال در میدان بینایی شکایت می‌کند و در صورت صدمه شدید عصب بینایی، فرد نابینا می‌شود.

آب سیاه با زاویه بسته: در برخی افراد، ساختمان چشم به گونه‌ای است که عنبیه (قسمت رنگی جلوی چشم) بیش از حد طبیعی به راه‌های خروج مایع در زاویه چشم نزدیک است. علت افزایش فشار چشم در این نوع، اختلال در مسیر جریان مایع زلالیه در ناحیه مردمک است. افراد مبتلا، معمولا دارای چشم‌های کوچک و دوربین هستند. در این موارد، ممکن است عنبیه به داخل زاویه چشم کشیده شده و باعث انسداد کامل آن شود. از آن‌جا که مایع نمی‌تواند از چشم خارج شود، فشار داخل چشم به سرعت بالا می‌رود و باعث بروز حمله آب سیاه با زاویه بسته می‌شود. علائم این حمله عبارتند از:

  • تاری دید
  • سر درد
  • دیدن شعاع‌های رنگین کمانی در اطراف نورها
  • تهوع و استفراغ

این بیماری، اورژانس چشم‌پزشکی است. اگر فرد این علائم را داشته باشد باید به سرعت تحت معاینه چشم‌پزشک قرار گیرد. زیرا تنها در صورت درمان سریع بیماری، می‌توان از کوری جلوگیری کرد. اغلب موارد گلوکوم با زاویه بسته قبل از حمله اولیه، هیچ علامتی ندارد.

آب سیاه با فشار چشم طبیعی: در این نوع از آب سیاه، آسیب به عصب بینایی بدون افزایش فشار داخلی چشمی به بالاتر از محدوده طبیعی اتفاق می‌افتد.

آب سیاه با زاویه باز در جوانان: نوع نادر آب سیاه است. نمای بالینی آن شبیه گلوکوم با زاویه باز است. تفاوت اصلی آن، سن شروع است که در سنین ۳ تا ۴۰ سالگی آغاز می‌شود و اغلب موارد این بیماری، ارثی است. در صورت ابتلای یکی از والدین، احتمال ابتلای فرزندان نیز بسیار زیاد است.

آب سیاه مادرزادی: یکی از انواع آب سیاه است که در نوزادان و کودکان کم سن دیده می‌شود. این بیماری ناشی از تکامل غیرطبیعی یا ناکامل چشم و سیستم تخلیه مایع زلالیه چشم است.

آب سیاه ثانویه: به مواردی از آب سیاه اطلاق می‌شود که بیماری دیگری موجب آسیب یا اختلال عملکرد راه‌های خروج مایع از چشم می‌شود. بعضی از علت‌های آن عبارتند از:

  • صدمات چشمی
  • التهاب چشمی
  • استفاده از کورتیکو استروئیدها
  • بیماری رها شدن رنگ‌دانه‌ها یا پیگمان‌ها

 

عوامل خطر ابتلا به آب سیاه

مهم‌ترین عوامل خطر ابتلا عبارتند از:

  • سابقه ژنتیکی یا ارثی ابتلا به آب سیاه
  • سن بالا
  • بالا رفتن فشار چشم
  • دوربینی یا نزدیک بینی
  • سابقه صدمات قبلی به چشم
  • کم بودن ضخامت قرنیه
  • سابقه ابتلا به برخی بیماری‌ها مانند دیابت، سردردهای میگرنی و بیماری فشار خون

 

آب سیاه

 

تشخیص بیماری آب سیاه

معاینات منظم چشم‌پزشکی بهترین راه تشخیص آب سیاه است. اندازه‌گیری فشار چشم به تنهایی برای تشخیص آب سیاه کافی نیست و تنها راه اظهار نظر قطعی در مورد آب سیاه، معاینه کامل چشم است که شامل موارد زیر می‌شود:

  • اندازه‌گیری فشار داخل چشم یا تونومتری
  • معاینه زاویه چشم یا گونیوسکوپی
  • معاینه سر عصب بینایی
  • بررسی میدان بینایی یا پریمتری

 

درمان آب سیاه یا گلوکوم

آسیب ناشی از آب سیاه در اکثر موارد غیر قابل برگشت است و درمان‌های مختلف طبی و جراحی، فقط باعث جلوگیری از پیش‌رفت بیماری و آسیب بیشتر به چشم می‌شود. بنابراین شروع به موقع درمان و پیگری منظم بیماری تحت نظر چشم‌پزشک بسیار ضروری است.

روش‌های درمانی آب سیاه شامل این موارد است:

داروها: آب سیاه معمولا با تجویز روزانه قطره‌های چشمی درمان می‌شود. این داروها با مکانیسم‌های مختلف منجر به کاهش ترشح مایه زلالیه یا بهبود سیستم تخلیه و در نهایت، کاهش فشار چشم می‌شوند. استفاده از درمان دارویی به نظر پزشک، نوع بیماری و وجود یا عدم وجود بیماری‌های زمینه‌ای و سایر داروهای مصرفی بستگی دارد.

در مورد مصرف داروها نیز توصیه می‌شود که اولا هرگز بدون تجویز پزشک، بیمار داروی خود را قطع یا تعویض نکند. همچنین اگر دارو در حال اتمام است، پزشک باید اطلاع داشته باشد تا نسخه را در صورت لزوم تجدید کند.

داروها می‌توانند باعث حفظ بینایی بیمار شوند، اما در هر صورت عوارض خاص خود را نیز دارند و در صورت بروز عوارض باید به چشم‌پزشک اطلاع داد.

بعضی از عوارض قطره‌های چشمی عبارتند از: احساس خارش یا سوزش در چشم، قرمزی چشم یا پوست اطراف آن، تغییرات نبض یا ضربان قلب، تغییرات تنفسی (به خصوص در آسم و آمفیزم)، خشکی دهان، تغییرات حس چشایی، سر درد، تاری دید و تغییر رنگ در چشم.

جراحی: درمان جراحی آب سیاه شامل روش‌های لیزری و غیر لیزری است. انتخاب روش جراحی مناسب به نوع گلوکوم و نظر چشم‌پزشک بستگی دارد.

روش‌های مختلف جراحی لیزری عبارتند از:

  • ایریدوتومی
  • ترابکولوپلاستی
  • گونیوپلاستی

جراحی غیرلیزری نیز روش دیگری است که شایع‌ترین روش آن ترابکولکتومی است. سایر روش‌های جراحی عبارتند از اسکلرکتومی عمیق و ویسکوکانالوستومی.

در بعضی از موارد خاص از وسایل مخصوصی به نام شانت برای کاهش فشار چشم نیز استفاده می‌شود. برای درمان گلوکوم مادرزادی معمولا گونیوتومی یا ترابکولوتومی انجام می‌شود.

پایان پیام/

پیوندک: http://iranMD.com/UhBsX

برچسب‌ها, , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , , ,

ایران پزشک